တꨯးꨟဝ္းလုꨀ္ꨵတီꨳလ္ꨮမꨣး

မိူဝ္ꨳꨓꨓ္ꨵတꨯးꨟဝ္းယူꨲꨓ္ꨮး ꨅိုင္ꨳမိူင္းꨬꨁꨲမြင္ꨶꨀူလ္ꨶ ပꨱꨓ္ꨁိူဝ္းꨀူꨓ္း ꨓိူဝ္ꨵလိူင္ ꨀြပ္ꨳတꨤင္းꨟꨣꨀိꨓ္ ꨀပ္ꨵꨀိꨓ္းꨁꨤꨓ္ꨅ္ꨮေꨀꨣꨳꨟꨤင္းမꨓ္း ꨀြပ္ꨳတꨯးꨟဝ္းမိူဝ္ꨳꨕြင္းꨓꨓ္ꨵ ꨡꨱꨓ္ꨟꨰင္းပꨯꨲယ္ꨮꨲ ထုꨀ္ꨲပိူꨓ္ꨳꨁိူဝ္းယ္ꨮꨲ သမ္ꨵꨬပꨵꨀိꨓ္မꨣးတိꨀ္းတိꨀ္း ဝꨤꨯးမꨣးꨡမ္ꨲယူꨲလꨯꨳꨬလꨳ ꨅင္ꨲလꨯꨳ ꨁꨤꨯꨵပꨤꨯꨳလူင္းမꨣး တꨤင္းꨅꨓ္းတိꨀ္းတိꨀ္းယဝ္ꨵ။ ꨀမ္းꨓꨓ္ꨵꨅင္ꨲꨡြꨓ္ꨀꨓ္မꨣးပူꨀ္းတင္ꨳဝꨤꨓ္းမိူင္းယူꨲတီꨳꨓ္ꨮးဝꨤင္း လြꨯꨡꨤꨯꨳလ္တꨯး(ai-tai) ꨓꨓ္ꨵေသ ယူꨲယူꨲꨬꨁꨲသမ္ꨵꨁꨮꨤꨀ္ꨳꨡꨣꨲꨓꨣꨲꨅꨀ္ꨶꨟꨰင္းမꨣးထꨰင္ꨳ ယူꨲꨡမ္ꨲလꨯꨳသမ္ꨵꨁꨤꨯꨵလူင္းမꨣး ꨬတꨲမိူင္းမꨤဝ္းꨀဝ္ꨳꨟꨤꨯးေꨟꨣ လြတ္ꨳလꨰဝ္းꨀြꨓ္း ေꨁꨣယူꨲ။ ယူꨲယူꨲသမ္ꨵꨀြပ္ꨳတꨯးꨟဝ္းꨡမ္ꨲꨕြမ္ꨵꨀꨓ္ ꨡမ္ꨲꨟꨀ္ꨵꨀꨓ္ မိူင္းꨓိုင္ꨳꨬလꨳမိူင္းꨓိုင္ꨳꨡမ္ꨲထုꨀ္ꨲꨀꨓ္ ꨅင္ꨲꨟꨱတ္းꨟꨮ္ꨳပိူꨓ္ꨳတꨤင္ꨲ မိူင္းမꨣးယꨣꨵသြꨀ္ꨲယြꨯꨳ ꨓင္လိꨓ္မိူင္းတꨯးꨀဝ္ꨳꨟꨤꨯးေꨟꨣꨓꨓ္ꨵ ပꨱꨓ္(꨾)ပြတ္းဝꨯꨵယဝ္ꨵ။ ပြတ္းꨓိုင္ꨳꨬꨁꨲသိမ္း ပြတ္းꨓိုင္ꨳမꨤꨓ္ꨳသိမ္း ဝꨤꨯးမꨣးꨡဝ္ယꨱꨓ္းပꨱꨓ္မိူင္းꨁဝ္ေသ ပြတ္းꨓိုင္ꨳယူꨲꨟင္းေꨁꨣ ꨟꨤꨓ္ꨵယꨤမ္းꨓꨯꨵ တꨯးꨀမ္ꨳꨕြင္ꨳꨡမ္ꨲꨁ္ꨮꨳꨟꨮ္ꨳပိူꨓ္ꨳတꨱꨀ္း ꨡမ္ꨲꨁ္ꨮꨳꨟꨱတ္းꨁꨣꨳပိူꨓ္ꨳ ꨅင္ꨲလူင္းꨀꨮꨣꨲꨅြမ္းꨬမꨳꨓမ္ꨵꨁြင္ ꨓမ္ꨵꨁူင္းတိꨀ္းတိꨀ္း ꨅင္ꨲမိူဝ္း ꨬတꨲꨟꨱတ္းမိူင္းမ္ꨮꨲထꨰင္ꨳ ပꨱꨓ္မိူင္းတꨯးလꨤဝ္း ပꨱꨓ္မိူင္းထꨯးꨀꨮꨣꨲေသ ꨀြꨓ္းေꨁꨣေတꨣꨲꨟꨤꨓ္ꨵယꨤမ္းလꨱဝ္။

တုင္းꨅိူဝ္ꨵꨅꨤတ္ꨲ

မြင္းဝꨓ္း

မြင္းဝꨓ္းဝꨤꨓ္ꨳမိူင္းလꨯꨳꨀတ္းယꨱꨓ္ မြင္းဝꨓ္းꨕူꨳꨁꨱꨓ္ပြꨀ္ꨳꨁိုꨓ္းမိူဝ္း မြင္းဝꨓ္းꨁိူဝ္းတꨯးလꨯꨳလြတ္ꨳလꨰဝ္း မြင္းဝꨓ္းꨓူꨀ္ꨵသꨰဝ္းေပꨵꨀꨣလမ္ မြင္းဝꨓ္းꨅꨤꨯးေတလꨯꨳꨅမ္ꨁꨤင္း မြင္းဝꨓ္းꨓꨤင္းေတမꨣးꨟꨀ္ꨵꨅꨤꨯး။ သိုပ္ꨲပိုꨓ္း မိူင္းပꨓ္ꨲ

လိꨀ္ꨳတꨯး

လိꨀ္ꨳလꨤꨯးတꨯးꨟဝ္း ေပပꨓ္ဝဝ္းမြင္ ꨁိုင္ပြင္တꨯးꨟဝ္း ယꨣꨲသဝ္းယူꨲလꨤꨯ သꨤꨯꨅ္ꨮꨅိူဝ္ꨵꨁိူဝ္း တꨣꨲမိူဝ္းꨁꨤဝ္းꨓꨣꨳ ယꨣꨲꨕꨣꨳဝꨤꨯꨲလင္ သင္ꨅိူဝ္းပꨱꨓ္တꨯး ꨁꨯးငိူꨓ္ꨳꨁိူဝ္းသိူဝ္ ꨀတ္ꨵလိူဝ္ꨁိူဝ္းတꨯး ပိူင္းꨘꨯးပꨓ္ꨬလꨳ ယꨣꨲꨬဝꨳယꨤꨓ္ꨀꨯ သင္ꨅိူဝ္ꨵပꨱꨓ္လုꨀ္ꨳꨬမꨳတꨯး။

တꨯးꨁိူဝ္းꨁုꨓ္

တင္ꨳေတꨲမိူဝ္ꨳ ꩀ꨻꨻꨻ ပီပူꨓ္ꨵမꨣးꨓꨓ္ꨵ တꨯးꨟဝ္းေꨀꨣꨳေပꨣးမီးꨁုꨓ္ꨕြင္းငꨤမ္းꨅိုင္ꨳမိူင္း ဝꨯꨵယူꨲꨟꨤင္းꨀူꨉ္း ꨡဝ္ꨅꨱမ္ မိူင္းလုင္း မိူင္းပꨣꨳ ꨡꨤꨯꨳလꨤဝ္း လꨤꨓ္ꨵꨅဝ္ꨳ လꨤꨓ္ꨵꨓꨣး လꨤꨓ္ꨵꨅꨤင္ꨵ မိူင္းမꨤဝ္း မိူင္းꨓုꨓ္ꨳသူꨓ္ꨁမ္း(assam) သိုင္ꨲꨁိူဝ္းတꨯး ပꨣꨲꨀိူဝ္ တြင္ꨲꨟူꨲ ပူးꨀမ္ꨲ ꨡꨤင္ꨲဝ တꨣꨳယူꨀ္ꨲ တꨣꨳꨀုင္ꨳ ꨀဝ္ꨳꨀꨱင္း ꨀဝ္ꨳꨟꨤꨯးေꨟꨣꨬလꨳ ꨡꨓ္ယꨤမ္ꨳꨕြင္းငꨤမ္းမꨣး ꨓ္ꨮးꨅိုင္ꨳေꨟꨣꨁမ္းထꨯးꨬတꨵ ယင္းတိုꨀ္ꨵမီးꨁုꨓ္ ပꨤꨓ္သိုပ္ꨲပꨤꨓ္ꨟꨤꨓ္ꨵေတꨣꨲယꨤမ္းမိူဝ္ꨳလꨱဝ္ꨓꨣꨵယူꨲ။

Democracy ပြင္ꨲဝꨣꨳသင္

Demokratia. ꨡꨓ္ ꨅꨰꨀ္ꨲꨡြꨀ္ꨲပꨱꨓ္သြင္ေꨁꨣꨳမီးဝꨯꨵ Demos. ပြင္ꨲဝꨣꨳꨀူꨓ္းမိူင္း cratos.ပြင္ꨲဝꨣꨳꨡုပ္ꨵပိူင္ꨲꨕြင္းငꨤမ္းထꨤင္ꨲꨟꨤင္ꨳ ꨡꨓ္ထꨤင္ꨲꨟꨤင္ꨳသမ္ꨵမီးဝꨯꨵꨟူꨀ္းေꨁꨣꨳ 1.Natural rights. သုꨓ္ꨲလꨯꨳꨅြမ္းသꨕꨣꨲဝ ꨀူꨳလြင္ꨳ။ 2. civil rights. သုꨓ္ꨲလꨯꨳပုꨓ္ꨳꨀူꨓ္းမိူင္း ꨀူꨳလြင္ꨳ။ 3. political rights. သုꨓ္ꨲလꨯꨳပုꨓ္ꨳꨀꨤꨓ္မိူင္း ꨀူꨳလြင္ꨳ။ 4. personal rights. သုꨓ္ꨲလꨯꨳပုꨓ္ꨳတူဝ္ꨀဝ္ꨲ ꨀူꨳလြင္ꨳ။ 5. Democratic freedoms. လြတ္ꨳလꨰဝ္းꨅြမ္းပꨀ္းပိူင္တီꨲမူဝ္ꨲꨁေရꨲသီꨲ ꨀူꨳလြင္ꨳ။ 6. Personal freedoms. လြတ္ꨳလꨰဝ္းလြင္ꨳသုꨓ္ꨲတူဝ္း ꨀူꨳလြင္ꨳ။

ꨕြမ္ꨵꨀꨓ္

ꨁ္ꨮꨳꨟꨮ္ꨳပီꨳꨓြင္ꨵတꨯးꨟဝ္း ꨡြꨓ္ꨀꨓ္ꨁတ္းꨅ္ꨮတꨰမ္ꨳလိꨀ္ꨳတꨯးꨟဝ္းသ္ꨮꨲꨓ္ꨮး ပလြꨀ္ꨵ ꨓမ္ꨓမ္ꨅိုင္ꨵꨓင္ꨲပိူꨓ္ꨳ ေပꨣးꨟဝ္းꨕြမ္ꨵꨀꨓ္တꨰမ္ꨳꨕြမ္ꨵꨀꨓ္ꨟꨱတ္း လိꨀ္ꨳတꨯးꨟဝ္းေꨀꨣꨳေတꨅြတ္ꨲတူဝ္ꨳꨓမ္ ေပꨣးꨟဝ္းꨡမ္ꨲꨕြမ္ꨵꨀꨓ္ꨟꨱတ္း ဝꨤꨯးမꨣးꨀူဝ္တူꨀ္းလိုꨓ္းꨅိူဝ္ꨵꨁိူဝ္းပိူꨓ္ꨳေသ ꨀူဝ္လꨯꨳꨓꨣꨳလꨱꨀ္ꨵပိူꨓ္ꨳ လိꨀ္ꨳပိူꨓ္ꨳꨀꨮꨤမ္းပိူꨓ္ꨳသြꨓ္ꨟူꨵꨟꨓ္ လိꨀ္ꨳꨟဝ္းꨀꨮꨤမ္းꨟဝ္းꨅ္ꨮꨵတိုဝ္းꨀꨓ္ ထုင္းꨀꨮꨤမ္းပူꨲမြꨓ္ꨲလꨤတ္ꨳဝꨯꨵ ေပꨣးꨟဝ္းေတꨀုမ္ꨲတꨰမ္ꨳလိꨀ္ꨳပိူꨓ္ꨳတိꨀ္းတိꨀ္းꨓꨯ လိꨀ္ꨳတꨯးꨟဝ္းꨕ္ꨮေတꨅ္ꨮꨵလꨣꨲ ပီꨳꨓြင္ꨵတꨯး

pangowtai

မ္ꨮꨲသုင္ꨁꨣꨳ

ပီꨳꨓြင္ꨵတꨯးꨟဝ္း ꨅိူဝ္းꨁဝ္ꨳမꨣးတူꨉ္း ပလြꨀ္ꨵ ꨓꨯꨵꨟꨮ္ꨳမီးတꨤင္းꨀတ္းယꨱꨓ္ꨅ္ꨮေသꨀမ္းꨁꨣꨳ